Flanş Nedir?

Flanş, boru hatları, vana, pompa ve ısı değiştirgeç gibi ekipmanların birbirine sızdırmaz biçimde bağlanmasını sağlayan, cıvata delikleri olan düz veya şekilli bir bağlantı elemanıdır. İki flanş yüzü bir conta aracılığıyla birleştirilir ve cıvatalarla sıkıştırılarak güvenli bir bağlantı oluşturulur.

Flanş Ne İşe Yarar?

Flanş, birleşim noktasındaki boru, valf, pompa veya başka bir ekipmanın güvenli ve sağlam bir şekilde bir araya getirilmesini sağlamak için kullanılır. Sistemdeki basınç, sıcaklık ve diğer kuvvetlere karşı dayanıklılık sağlar. Birleşim noktasında sızdırmazlık sağlamak için kullanılır.

Flanş Bağlantısının Bileşenleri

Flanş bağlantısı tek bir parçadan oluşmaz; üç temel bileşen bir arada çalışır.

•  Flanş gövdesi: Boru veya ekipmana bağlanan, cıvata delikleri olan ana metal halkadır. Genellikle çelik, paslanmaz çelik, dökme demir veya alüminyumdan üretilir.
• Conta: İki flanş yüzü arasına yerleştirilen sızdırmazlık elemanıdır. Sistem ortamına, sıcaklığa ve basınca göre kauçuk, spiral sarım veya metalik contalar kullanılır.
• Cıvata ve somun: İki flanşı sıkıştırarak bağlantıyı oluşturur. Cıvata çapı, adedi ve sıkma torku, flanşın basınç sınıfına göre standartlarda belirlenmiştir.

Flanş Türleri Nelerdir?

Kaynaklı Boyun Flanşı

Boruya uzun bir boyun kısmı aracılığıyla kaynak yapılır. Yüksek basınç, yüksek sıcaklık ve titreşimli uygulamalarda en güvenilir flanş tipidir. Gerilmeleri boru duvarına düzgün dağıtır; endüstriyel tesislerde ve buhar hatlarında yaygın kullanılır.

Kayma Flanşı

Boru üzerine kaydırılarak hem ön hem arka yüzden kaynak yapılır. Kaynaklı boyun flanşına göre daha kolay hizalanır ve daha düşük maliyetlidir. Orta basınç uygulamalarında tercih edilir.

Diş Bağlantılı Flanş

Boru ucuna dişli geçme ile bağlanır; kaynak gerektirmez. Kaynak yapılamayan veya yangın riski olan ortamlarda kullanılır. Düşük basınç ve statik uygulamalar için uygundur.

Kör Flanş

İçi dolu, geçişi olmayan bir kapama flanşıdır. Boru veya ekipman açıklıklarını kapatmak, sistemi geçici olarak izole etmek ya da basınç testi yapmak amacıyla kullanılır.

Serbest Flanş

Flanş gövdesi boru üzerinde serbest döner; boruya yalnızca bükülmüş bir uç (stub end) kaynak yapılır. Flanşın bağımsız dönmesi cıvata deliklerini kolayca hizalamayı sağlar. Paslanmaz çelik boru hatlarında maliyet avantajı sunar.

Soket Kaynaklı Flanş

Boru flanşın soket (yuva) kısmına oturtularak tek taraftan iç köşe kaynağıyla birleştirilir. Küçük çaplı ve yüksek basınçlı hatlar için uygundur; özellikle DN50 ve altı çaplarda tercih edilir.

Isıtma Sistemlerinde Flanş Kullanım Alanları

1. Kazan ve ısı pompası bağlantıları: Kazan su giriş ve çıkış bağlantılarında, güvenli söküm ve bakım imkanı sağlamak için flanş kullanılır.
2. Sirkülasyon pompası montajı: Pompa gövdesi ile boru hattı arasındaki bağlantı flanşla yapılarak pompa değişimi kolaylaştırılır.
3. Eşanjör bağlantıları: Plaka ve borulu eşanjörlerin giriş-çıkış bağlantılarında flanş standardı bağlantı yöntemidir.
4. Büyük çaplı vana montajı: DN50 ve üzeri çaplı vanalarda kelebek vana, sürgülü vana ve çek vana bağlantıları flanşla yapılır.
5. Ekspansiyon kabı ve depoların bağlantısı: Genleşme tankları ve akümülasyon depolarının sistem bağlantı noktalarında flanş kullanılır.

Flanş Montajında Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

1. İki flanş yüzü birbirine paralel ve tam hizalı olmalıdır; eğimli montaj contaya eşit basınç uygulanmamasına ve sızıntıya neden olur.
2. Conta, flanş yüzünün tam ortasına yerleştirilmeli; çarpık veya kısmen çıkmış conta kesinlikle kullanılmamalıdır.
3. Cıvatalar çapraz sıkma yöntemiyle eşit torkta sıkılmalıdır. Tek taraftan sıkma conta üzerinde düzensiz baskı oluşturur.
4. Cıvata sıkma torku, flanş standartları ve conta üreticisinin değerlerine göre tork anahtarıyla uygulanmalıdır.
5. Yüksek sıcaklıklı uygulamalarda cıvata ve somunlara pas önleyici veya yüksek sıcaklık yağı sürülmelidir.
6. Sisteme basınç verilmeden önce tüm cıvataların gerekli torkta sıkıldığı kontrol edilmelidir.
7. İlk basınç testinden sonra cıvatalar kontrol sıkmasına tabi tutulmalıdır; ısı etkisiyle conta oturması cıvata gerilimini azaltabilir.

Flanş Contası Ne Sıklıkla Değiştirilmeli?

Conta ömrü; malzeme tipine, ortam sıcaklığına ve sisteme verilen basınç döngülerine göre değişir. Standart kauçuk contalar 5-10 yılda bir değiştirilmesi önerilir. Bağlantı noktasında ıslaklık, tuz izi veya paslanma görüldüğünde beklenmeksizin değiştirilmelidir. Bakım açılışlarında flanş her seferinde yeni conta ile kapatılmalıdır.

Flanş Sızıntı Yaparsa Ne Yapılmalı?

Önce sistem güvenli biçimde basınçtan arındırılmalı ve bağlantı noktası kurutulmalıdır. Cıvataların tork değerleri kontrol edilmeli ve eksik sıkma varsa tamamlanmalıdır. Cıvatalar tam sıkılmasına rağmen sızıntı devam ediyorsa conta hasarlı ya da yanlış seçilmiş demektir; flanş açılarak conta değiştirilmeli ve yeniden monte edilmelidir. Basınç altında müdahaleden kaçınılmalıdır.

Kör Flanş Ne Zaman Kullanılır?

Kör flanş boru veya ekipman açıklıklarını kalıcı ya da geçici olarak kapatmak, basınç testi sırasında sistem ucunu izole etmek ve ileride genişleme planlanıp henüz kullanılmayan bağlantı noktalarını koruma altına almak için kullanılır. Sistem içinde herhangi bir parçaya servise girmek için o bölümü izole etmek amacıyla da kör flanş yerleştirilebilir.